1960'h yıllardan itibaren Batılı ülkelerin Üçüncü Dünya ülkeleri ile olan İlişkilerini köktenci bir tarzda eleştiren yaygın anlayışın teorisi. Bu teori kendine temel olarak İktisadî emperyalizmi alır ve azgelişmiş ülkelere yapı­lan yardımların asıl amacının yoksul milletleri yardım veren ülkenin iktisadî kıskacına almak olduğunu İleri sürer. Bağımlılık teorisi ABD ve Avrupa Topluluğu üyesi ülkelerin sömürge­ci iktidarını sağlayan kuvveti kaybetmediği gö­rüşünü esas alır. Günümüzde bağımsız Latin Amerika, Afrika ve Asya ülkeleri üzerinde sö­mürgeci devletlerin büyük siyasî kontrolleri sözkonusudur. Bu kontrolü siyasî kararlarını açıktan bildirerek değil, İktisadî baskı uygula­yarak ve kendi üstün pazarlama güçlerini ulus­lararası ticarette zengin ülke lehine kullan­mak suretiyle yaparlar. Bu durum uluslararası siyasî ve İktisadî ilişkilerde "yeni sömürgec: lik" kavramı ile İfade edilmektedir.

Bağımlılık teorisinin sonuçlan doğrudan pa­ra olarak yapılan dış yardımların bile kuşku ile karşılanması gerektiği noktasına kadar gö­türülmüştür. Çünkü yardım olarak tahsis edi­len sermaye, Üçüncü Dünya ülkelerinin iktisa­dî hayatını Birinci Dünya pazarlarına yaraya­cak biçimde düzenlemek ve yoksul ülkenin ge­lişme yönünü zengin ülkenin ihtiyaçları doğ­rultusunda sabitleştirmek üzere ve bu şartla verilir. İktisadî gücün hayatî sonuçlara varma­sı nedeniyle. Batılı yatırımcıların kârlarını aza­miye çıkarma azmi azalmadığından, yoksul ve çok nüfuslu ülkelerin, en azından kısa vadede Batılı pazarlara hizmet edecek şekilde ham­maddelerini kullanmaktan başka bir alterna­tif görünmüyor. Bir görüşe göre hammaddele­rin hangi ülke hesabına daha avantajlı olarak kullanılacağı konusunda sabit kurallar veya ik­tisadî kanunlar yoktur. Bu tezi desteklemek için petrol örnek gösterilir. Başlangıçta Birin-ciDünya ülkelerinin teknik üstünlükleri petro­lün zengin ülkeler hesabına kullanılmasını mümkün kılarken, sonraları Üçüncü Dünya ülkelerinin bir silahı hâline gelebilmiştir. Bu görüşe karşı hammaddenin bağımlılık ilişkisin­de olumsuz unsur olduğu ve tek başına bir güç olmadığı ileri sürülmektedir. Nitekim, pet­rol finans kurumlarının etkinliği sayesinde pet­rol Üçüncü Dünya ülkelerinin bir silahı olmaktan kolaylıkla çıkarılmış ve yine endüstri­yi kontrol eden güçlerin hesabına çalışan bir işkolu halinesokulabilmiştir.

Bağımlılık teorisi, XIX. yüzyılın iktisadî im­paratorluklarının ne kadar uzun ömürlü ol­duklarım gözler önüne sermekle kalmamış, ay­nı zamanda çok uluslu şirketlerin siyasî otori­telerinin kararlarına nasıl etki edebildiğini de göstermiştir. Yoksul ülkelerin hammadde kay­nakları bağımlılıklarının nedenleri olarak gö­rüldüğünde, bağımsızlığın da kendi kaynakla­rını değerlendirmede üstün bir teknolojiye ulaşmadıkça sağlanamayacağını ifade eder.

Tag: Bağımlılık Teorisi, Sömürgecilik, Üçüncü Dünya Ülkeleri.