Dede Korkut
14/10/2009 ·
Türklerin masalcı dedesi!Türklerin geleneklerini,göreneklerini,adetlerini,inaçlarını başka uluslardan farklarınıvelhasıl sosyal karekterini masallara işleyen,onu günümüze kadar güzel bir uslup içinde yaşatarak getiren büyük sanatçı!..
Ne doğduğu yıl bellidir ne de öldüğü yıl...Hatta yaşadığı yüzyıl bile tartışmalıdır.Masallara karışmış bir masalcıdır Dede Korkut...Ama canlıdır.Nesre benzeyen şiiri,şiire benzeyen nesriyle bezeli hikayeleri,günümüzde yazılanlardan bile daha diri,daha hayata yakındır.
Kesin olarak nezaman yaşadığı bilinmemektedir.
Bazı araştırmacılar,Hz peygamberin çağında yaşadığını söylerler ve eserleri içinde,bu fikirlerini destekleyen bölümler gösterirler.Bazı raştırmacılar,Uzun Hasan döneminde yaşadığını savunurlar ve eserlerinde,Uzun Hasan'ın yaptığı savaşları ve savaştığı kavimleri düşüncelerine kanıt olarak gösterirler.Bazı araştırmacılar da Oğuz Türklerinin masalcı ve destancısı olduğuna inanır.Bu düşüncede olanlar,bugün elimizde mevcut 12 mevcut destan hikayesinden,kendi fikirlerini ispat edecek belgeyi bol bol bulurlar.
Eğer bir sanat eseri,her çağın insanlarının,hayatlarına,düşüncelerine denk düşüyorsa,ölümsüz demektir.Dede Korkut destan-masalları,böylece gerçek bir sanat eseri olduklarını çağımıza kadar tazeliğini yitirmeden gelmeleriyle ispatlamışlardır.
Pertev Naili Boratav,Dede Korkut masalları için İslam Ansiklopedisi'ne yazdığı makalede,bu masalların 15.yüzyıla kadar sözlü aktarmalarla geldiğini ve 15.yüzyılın ikini yarısında Akkoyunlular tarafından yazıya geçirildiğini hatırlattıktan sonra,elimizde mevcut metinlerde iki ayrı dönemin olayları bulunduğunu işaret ediyor.
Dede Korkut masallarını bir Akkoyunlu ozan ele almıştır.
Oğuz Türklerinin Sir-Derya kuzeyindeki (vatanlarında 9.-11.yüzyıllar arasında geçirdikleri hayatları, bu masal-destanlara yansımıştır.Birde bu masal-destanlar,yazıya geçirildikleri 15.yüzyılın Akkoyunlu beyliğinde oluşmuş olayları kapsamaktadır.Dede Korkut masallarının temeli,Oğuz Türklerinin hayatları üzerine oturtulmuştur ve bu dönemin örf,adet,gelenek ve yaşayış biçimlerini yansıtır ama aynı gelenek ve görenekleri yaşayışlarında sürdüren Akkoyunlular,masalları yazılı biçime sokarken,bazı hikayeleri,o günlerin olayları üzerine oturtarak adapte etmişlerdir.
Dede Korkut masallarını kaleme alan Akkoyunlu ozan herhalde yüksek bir edebi bilgiye ve maharete sahipti.Belki kendi düşüncelerini de bu masallara bu masallara katarak onları zenginleştirmiş,adeta yeniden hayata kavuşturmuştur.Vatikan Kitaplığı'ndaki en eski nüshasında "Korkut Ata Ağzından,Ozan Aydur" kaydının bulunması bunun kanıtıdır.
Dede Korkut'un hayatı üzerine kurulmuş bir efsaneye göre,Dede Korkut Afrika taraflarında doğmuş,yaşamış ve günün birinde kendisine bir mezar kazıldığını görmüştür.Ölümden kim korkmaz!Dede Korkut da bu mezardan ve mezar kazıcılarından kurtulmak için diyar diyar kaçmış,her gittiği yerde mezarını ve kazıcılarını kendisini bekler görünce daha da uzaklara gitmiş ve sonunda Sir-derya nehrinin ağzına yakın bir yere gelip hırkasını suya yatırmış ve burada tam yüzyıl yaşamış.
Bazı önsözlerde Dede Korkut'un peygambere elçi gönderildiği yazılıdır.Bu eklemelerin,Türklerin islamiyeti kabul ettikleri yıllarda yapıldığı sanılıyor.
Dede Korkut'un günümüze kadar 12 hikayesi gelmiştir.
Dede Korkut Oğuz Türklerinin "bilicisi" olarak tanınır.Nitekim kendisi:"Oğuz halkının başına hayır gelesini,şer gelesini dedim"...diyerek,söylediği hikmetlerle Oğuz Türklerine yol gösterdiğini açıklıyor ve bir şaman olması ihtimalini kuvvetlendiriyor.Şamanlar,aynı zamanda ozan oluyorlar,geçmiş zamanların hikayelerini anlatıyorlar,gelecekten haber veriyorlardı.
Dede Korkut'un günümüze kadar gelen 12 hikayesi şunlardır:
1-Derse Han oğlu Boğaç Han destanını beyan eder hanım hey
2-Salur Kazan'ın evinin yağmalandığı destanı beyan eder
3-Kam Püre'nin oğlu Bamsı Beyrek destanını beyan eder hanım hey
4-Kazan Bey oğlu Uruz Bey'in esir olduğu destanı beyan eder hanım hey
5-Duha Koca oğlu Deli Dumrul destanını beyan eder hanım hey
6-Kazılık Koca oğlu Yigenek destanını beyan eder hanım hey
7-Kanglı Koca oğlu Kan Turalı destanını beyan eder hanım hey
8-Begir oğlu İmrenin destanını beyan eder
9-Tepe göz
10-Uşun Koca oğlu Zegrek
11-Salur Kazan'ın tutsak olması
12-İç Oğuz'a,Taş Oğuz'un başkaldırması
Bu hikayelerin 8 tanesi,iç ve dış savaşlara aittir.2 tanesi aşk macerasını dile getirir.2 taneside mitolojiktir.Fakat hepsi birden,Türk dünyasını en gerçek biçimde yansıtır.Üstün bir anlatım gücü,destansı bir uslup,yaşayan diri bir Türçe ile Türk soyunun kahramanlığı,uygarlığı,ahlakı,dini gelenekleri ve yaşamları dile getirilir.Türk mitolojisinin kaynağı Dede Korkut masalları,destanlarıdır.
Tag: Dede Korkut
Ne doğduğu yıl bellidir ne de öldüğü yıl...Hatta yaşadığı yüzyıl bile tartışmalıdır.Masallara karışmış bir masalcıdır Dede Korkut...Ama canlıdır.Nesre benzeyen şiiri,şiire benzeyen nesriyle bezeli hikayeleri,günümüzde yazılanlardan bile daha diri,daha hayata yakındır.
Kesin olarak nezaman yaşadığı bilinmemektedir.
Bazı araştırmacılar,Hz peygamberin çağında yaşadığını söylerler ve eserleri içinde,bu fikirlerini destekleyen bölümler gösterirler.Bazı raştırmacılar,Uzun Hasan döneminde yaşadığını savunurlar ve eserlerinde,Uzun Hasan'ın yaptığı savaşları ve savaştığı kavimleri düşüncelerine kanıt olarak gösterirler.Bazı araştırmacılar da Oğuz Türklerinin masalcı ve destancısı olduğuna inanır.Bu düşüncede olanlar,bugün elimizde mevcut 12 mevcut destan hikayesinden,kendi fikirlerini ispat edecek belgeyi bol bol bulurlar.
Eğer bir sanat eseri,her çağın insanlarının,hayatlarına,düşüncelerine denk düşüyorsa,ölümsüz demektir.Dede Korkut destan-masalları,böylece gerçek bir sanat eseri olduklarını çağımıza kadar tazeliğini yitirmeden gelmeleriyle ispatlamışlardır.
Pertev Naili Boratav,Dede Korkut masalları için İslam Ansiklopedisi'ne yazdığı makalede,bu masalların 15.yüzyıla kadar sözlü aktarmalarla geldiğini ve 15.yüzyılın ikini yarısında Akkoyunlular tarafından yazıya geçirildiğini hatırlattıktan sonra,elimizde mevcut metinlerde iki ayrı dönemin olayları bulunduğunu işaret ediyor.
Dede Korkut masallarını bir Akkoyunlu ozan ele almıştır.
Oğuz Türklerinin Sir-Derya kuzeyindeki (vatanlarında 9.-11.yüzyıllar arasında geçirdikleri hayatları, bu masal-destanlara yansımıştır.Birde bu masal-destanlar,yazıya geçirildikleri 15.yüzyılın Akkoyunlu beyliğinde oluşmuş olayları kapsamaktadır.Dede Korkut masallarının temeli,Oğuz Türklerinin hayatları üzerine oturtulmuştur ve bu dönemin örf,adet,gelenek ve yaşayış biçimlerini yansıtır ama aynı gelenek ve görenekleri yaşayışlarında sürdüren Akkoyunlular,masalları yazılı biçime sokarken,bazı hikayeleri,o günlerin olayları üzerine oturtarak adapte etmişlerdir.
Dede Korkut masallarını kaleme alan Akkoyunlu ozan herhalde yüksek bir edebi bilgiye ve maharete sahipti.Belki kendi düşüncelerini de bu masallara bu masallara katarak onları zenginleştirmiş,adeta yeniden hayata kavuşturmuştur.Vatikan Kitaplığı'ndaki en eski nüshasında "Korkut Ata Ağzından,Ozan Aydur" kaydının bulunması bunun kanıtıdır.
Dede Korkut'un hayatı üzerine kurulmuş bir efsaneye göre,Dede Korkut Afrika taraflarında doğmuş,yaşamış ve günün birinde kendisine bir mezar kazıldığını görmüştür.Ölümden kim korkmaz!Dede Korkut da bu mezardan ve mezar kazıcılarından kurtulmak için diyar diyar kaçmış,her gittiği yerde mezarını ve kazıcılarını kendisini bekler görünce daha da uzaklara gitmiş ve sonunda Sir-derya nehrinin ağzına yakın bir yere gelip hırkasını suya yatırmış ve burada tam yüzyıl yaşamış.
Bazı önsözlerde Dede Korkut'un peygambere elçi gönderildiği yazılıdır.Bu eklemelerin,Türklerin islamiyeti kabul ettikleri yıllarda yapıldığı sanılıyor.
Dede Korkut'un günümüze kadar 12 hikayesi gelmiştir.
Dede Korkut Oğuz Türklerinin "bilicisi" olarak tanınır.Nitekim kendisi:"Oğuz halkının başına hayır gelesini,şer gelesini dedim"...diyerek,söylediği hikmetlerle Oğuz Türklerine yol gösterdiğini açıklıyor ve bir şaman olması ihtimalini kuvvetlendiriyor.Şamanlar,aynı zamanda ozan oluyorlar,geçmiş zamanların hikayelerini anlatıyorlar,gelecekten haber veriyorlardı.
Dede Korkut'un günümüze kadar gelen 12 hikayesi şunlardır:
1-Derse Han oğlu Boğaç Han destanını beyan eder hanım hey
2-Salur Kazan'ın evinin yağmalandığı destanı beyan eder
3-Kam Püre'nin oğlu Bamsı Beyrek destanını beyan eder hanım hey
4-Kazan Bey oğlu Uruz Bey'in esir olduğu destanı beyan eder hanım hey
5-Duha Koca oğlu Deli Dumrul destanını beyan eder hanım hey
6-Kazılık Koca oğlu Yigenek destanını beyan eder hanım hey
7-Kanglı Koca oğlu Kan Turalı destanını beyan eder hanım hey
8-Begir oğlu İmrenin destanını beyan eder
9-Tepe göz
10-Uşun Koca oğlu Zegrek
11-Salur Kazan'ın tutsak olması
12-İç Oğuz'a,Taş Oğuz'un başkaldırması
Bu hikayelerin 8 tanesi,iç ve dış savaşlara aittir.2 tanesi aşk macerasını dile getirir.2 taneside mitolojiktir.Fakat hepsi birden,Türk dünyasını en gerçek biçimde yansıtır.Üstün bir anlatım gücü,destansı bir uslup,yaşayan diri bir Türçe ile Türk soyunun kahramanlığı,uygarlığı,ahlakı,dini gelenekleri ve yaşamları dile getirilir.Türk mitolojisinin kaynağı Dede Korkut masalları,destanlarıdır.
Tag: Dede Korkut
